Phong cách tân cổ điển là gì? Có nguồn gốc lịch sử thế nào? Hiện nay được ứng dụng ra sao trong thiết kế nhà ở? Toàn bộ những câu hỏi này sẽ được giải đáp thông qua bài viết: Hiểu về phong cách tân cổ điển (Neoclassical) trong thiết kế nhà ở hiện nay. Trong bài viết hôm nay, XHOME sẽ đưa bạn đến với hành trình tìm hiểu phong cách tân cổ điển từ nguồn gốc lịch sử đến những nét đẹp đặc trưng của nó trong thiết kế nội thất và kiến trúc.
Phong cách tân cổ điển là gì?
Khái niệm
Hiểu đơn giản nhất, phong cách tân cổ điển là một phong cách đã được đổi mới (cách tân) từ phong cách cổ điển. Cái mới ở đây được hiểu là thay đổi và lược bỏ đi những chi tiết rườm rà, phức tạp (đặc trưng của phong cách cổ điển). Đồng thời giữ lại những chi tiết đầy tinh tế mang lại tổng thể hài hòa, thời thượng cho không gian kiến trúc.
Theo Wikipedia, kiến trúc tân cổ điển thuần túy là kết hợp của 3 yếu tố: Kiến trúc Hy lạp cổ đại – nguyên tắc kiến trúc của Vitruvius
Chất riêng của kiến trúc sư Andrea Palladio người Ý. Về hình thức, các kiến trúc tân cổ điển tập trung nhấn mạnh vào bức tường hơn là phối hợp các mảng màu sáng và tối. Tương tự như phong cách indochine hay Hiện đại,… Tân Cổ Điển cũng là một trường phái thiết kế khá phổ biến tại Việt Nam hiện nay.
Nguồn gốc của phong cách tân cổ điển (Neoclassical)
Cuộc “hồi sinh” từ đống tro tàn của quá khứ
Tân cổ điển (Neoclassical) không phải là một sự sáng tạo ngẫu hứng, mà là một cuộc hành trình tìm lại những giá trị vĩnh cửu. Phong cách này ra đời vào giữa thế kỷ 18, khi giới mộ điệu phương Tây bắt đầu cảm thấy “mệt mỏi” trước sự cầu kỳ, uốn lượn đến mức phù phiếm của phong cách Baroque và Rococo tiền nhiệm.
Cú hích lớn nhất tạo nên làn sóng này chính là việc phát hiện và khai quật hai thành phố cổ Pompeii và Herculaneum (vốn bị chôn vùi dưới tro bụi núi lửa Vesuvius). Những di chỉ khảo cổ được tìm thấy đã mở ra trước mắt các kiến trúc sư thời bấy giờ một vẻ đẹp nguyên bản, thuần khiết của Hy Lạp và La Mã cổ đại. Đó là vẻ đẹp của những cột trụ vững chãi, của sự đối xứng hoàn hảo và những tỷ lệ vàng trong kiến trúc.
Bên cạnh đó, phong cách Tân cổ điển còn là con đẻ của Thời kỳ Khai sáng (The Enlightenment). Đây là giai đoạn mà tri thức, lý trí và kỷ luật được tôn vinh lên hàng đầu. Người ta không còn muốn những không gian trang trí rườm rà chỉ để khoe mẽ; họ khao khát một thứ ngôn ngữ thiết kế có trật tự, có logic và mang tính giáo dục.
Chính vì vậy, Tân cổ điển thực chất là một cuộc “hồi sinh có chọn lọc”: lấy cái khung chuẩn mực của cổ điển Hy – La, gạn lọc qua tư duy duy lý của thời đại mới, để tạo ra một phong cách vừa sang trọng, vừa chuẩn mực, vừa mang hơi thở của thời đại. Từ đó, dòng chảy này bắt đầu rẽ nhánh qua các thời kỳ Louis XVI, Directoire hay Empire, tạo nên những sắc thái “tính cách” riêng biệt mà chúng ta vẫn say mê cho đến tận ngày nay.
Các thời kỳ quan trọng của phong cách Tân cổ điển
Bắt nguồn từ một bài viết của KTS Lê Anh Tuấn – Admin Cộng đồng VietCG (Một hội nhóm uy tín với 122 nghìn thành viên trên Facebook – Chuyên trang XÃ HỘI THIẾT KẾ và XÂY DỰNG), chúng tôi tìm hiểu và đào sâu về dòng chảy chi tiết hơn của phong cách Tân cổ điển trong Nội thất và Kiến trúc.
XHOME Sài Gòn nhận thấy trong giới kiến trúc và nội thất Việt Nam vài năm qua, cụm từ “Tân cổ điển” (Neoclassical) dường như đã bị lạm dụng đến mức biến tướng. Chúng ta dễ dàng bắt gặp những ngôi nhà đắp phào chỉ chi chít, mạ vàng khắp nơi nhưng tổng thể lại kệch cỡm, ngột ngạt.
Nhiều người đặt câu hỏi: Sự quái dị này là do lỗi của Kiến trúc sư hay do gu thẩm mỹ của chủ nhà?
Thực chất, sai lầm lớn nhất không nằm ở kỹ năng đắp vẽ, mà nằm ở việc chúng ta đang coi Tân cổ điển là một cái “hộp” cố định, trong khi nó thực chất là một dòng chảy thực sự của lịch sử thông qua các thời kỳ mà có những đặc trưng rất riêng biệt. Nếu bạn nói “Tôi muốn thiết kế Tân cổ điển”, điều đó cũng mơ hồ như nói “Tôi thích đồ ăn Âu”. Dựa trên cuốn History of Interior Design, hãy cùng giải mã 3 sắc thái quan trọng nhất của Neoclassical để thấy rằng: Sang trọng không đến từ việc nhồi nhét, mà đến từ sự thấu hiểu.
1. Louis XVI: Đỉnh cao của kỷ luật và sự thanh lịch “không cần gồng”
Nếu coi Tân cổ điển là một ngôn ngữ, thì thời kỳ Louis XVI chính là bộ ngữ pháp chuẩn chỉnh nhất. Sau một giai đoạn Rococo đầy những đường cong uốn lượn và phô trương đến mức phù phiếm, Louis XVI xuất hiện như một sự thức tỉnh về lý trí.
- Tính cách: Kỷ luật, thanh mảnh và tự tin.
- Đặc điểm nhận diện: Nội thất bắt đầu “thẳng” lại. Các hình khối hình học chiếm ưu thế. Sự sang trọng của thời kỳ này không nằm ở số lượng họa tiết, mà nằm ở tỷ lệ. Các đường chia ô trên tường (molding), các nhịp điệu lặp lại có kiểm soát tạo ra một cảm giác trật tự tuyệt đối.
- Chi tiết đắt giá: Những đường rãnh dọc (fluting và reeding) trên chân bàn, chân ghế hay cột tường chính là sự nhắc lại tinh tế của cột cổ điển Hy Lạp.
Lời khuyên dành cho bạn khi thiết kế: Nếu bạn thích sự nhẹ nhàng, tinh tế và cần một không gian mang lại cảm giác bình yên, hãy chọn “tính cách” Louis XVI. Ở đây, một đường line sạch sẽ có giá trị hơn vạn đóa hoa hồng đục đẽo vụng về.
2. Directoire: Vẻ đẹp của sự khắc khổ và tinh thần thời đại
Sau cuộc Cách mạng Pháp, xã hội thay đổi kéo theo thẩm mỹ thay đổi. Directoire vẫn là Tân cổ điển, nhưng nó mang một vẻ ngoài “lạnh” và nghiêm nghị hơn hẳn.
- Tính cách: Gọn gàng, kiệm lời và mang đậm tính tư tưởng.
- Đặc điểm nhận diện: Không gian bớt phô trương, các đường nét trở nên cứng cáp và sắc sảo hơn. Đây là lúc thiết kế nội thất trở thành công cụ để khẳng định lý tưởng mới.
- Dấu ấn lịch sử: Bạn sẽ thấy những mô-típ liên quan đến tinh thần cách mạng xuất hiện trong trang trí: hình ảnh tam sắc, nắm đấm, hay gươm giáo… Chúng được lồng ghép khéo léo vào ngôn ngữ cổ điển.
Lời khuyên dành cho bạn khi thiết kế: Directoire phù hợp với những ai thích sự tối giản trong cổ điển (Minimalist Neoclassical). Nó giống như một bản nhạc cổ điển đã lược bỏ bớt các lớp nhạc cụ phức tạp, chỉ giữ lại những giai điệu cốt lõi, mạnh mẽ và rõ ràng.
3. Empire (Phong cách Đế chế): Khí chất quyền lực của Napoleon
Đến thời Napoleon, Tân cổ điển không còn là sự thanh lịch thuần túy nữa, nó trở thành “bộ lễ phục” cho quyền lực.
- Tính cách: Tranh nghiêm, biểu tượng và đầy tham vọng.
- Đặc điểm nhận diện: Bảng màu chuyển sang những tông đậm và trầm hơn. Các biểu tượng quyền lực xuất hiện dày đặc: chim đại bàng, bó gậy (fasces), và đặc biệt là chữ “N” mạ vàng – dấu ấn cá nhân của Napoleon.
- Chi tiết điện ảnh: Một trong những hình ảnh ấn tượng nhất của thời kỳ này là phòng ngủ tại Malmaison được tạo hình như một chiếc lều sang trọng của tướng quân trên chiến trường. Nó đưa hơi thở của những cuộc viễn chinh vào tận không gian sống.
Lời khuyên dành cho bạn khi thiết kế: Nếu bạn muốn khẳng định vị thế, sự bề thế và tính nghi lễ, Empire là lựa chọn đúng đắn. Tuy nhiên, hãy cẩn trọng, vì nếu không đủ tinh tế trong việc chọn vật liệu và tỷ lệ, phong cách này rất dễ bị biến thành sự khoe khoang kệch cỡm.
Làm sao để tránh sai lầm “Tân cổ điển quái dị”?
Đa số những công trình “quái dị” hiện nay là do sự trộn lẫn vô tội vạ: lấy một chút phào chỉ của Louis XVI, đắp thêm màu sắc lòe loẹt của Empire, rồi đặt vào đó những món đồ nội thất không rõ lai lịch. Kết quả là một không gian “không hồn”, không có tính nhất quán.
Để tránh rơi vào cái bẫy đó, trước khi bắt đầu đặt bút vẽ hay chọn đồ, KTS và gia chủ cần phải trả lời được câu hỏi: “Bạn thích Tân cổ điển theo tính cách nào?” Khi đã xác định được “tính cách” chủ đạo, mọi thứ sẽ tự động rơi vào đúng vị trí của nó. Cho nên, Tân cổ điển không lỗi thời, chỉ có tư duy thiết kế hời hợt mới làm nó trở nên lỗi thời. Hãy là một người yêu cái đẹp có kiến thức, để mỗi không gian chúng ta tạo ra không chỉ là nơi để ở, mà còn là một tác phẩm mang hơi thở của lịch sử và chiều sâu của văn hóa.
Đặc trưng nổi bật của phong cách tân cổ điển trong nội thất và kiến trúc
Trong nhiều dự án thiết kế thi công nội thất và kiến trúc tại XHOME Sài Gòn, nếu nhắc đến nhà tân cổ điển có 5 chi tiết quan trọng giúp kiến tạo nên vẻ đẹp trang trọng, đẳng cấp của phong cách này khiến giới thượng lưu tại Việt Nam luôn dành cảm mến:
1. Chi tiết phào chỉ
Dễ dàng nhận biết và đặc trưng nhất của phong cách tân cổ điển phải kể đến chi tiết phào chỉ. Khác với phào chỉ thường được thiết kế đường thẳng rộng, chạm trổ, dát vàng đầy cầu kỳ, sặc sỡ. Sự khác biệt giữa “sang trọng” và “sến súa” nằm ở cách xử lý chi tiết này:
- Mảng miếng: Tường được chia thành các ô mảng (wall panels) theo tỷ lệ chuẩn.
- Đường nét: Xu hướng hiện nay tại Việt Nam là sử dụng phào chỉ nhựa (PU, PS) hoặc thạch cao với đường nét thanh mảnh, lược bỏ bớt các hoa văn rườm rà. Thay vì đắp vẽ dày đặc, các KTS ưu tiên những đường chỉ chạy dọc (fluting) tinh tế để tạo cảm giác trần nhà cao và thoáng hơn.
2. Vật liệu cao cấp và sự chuyển mình sang “Neo-Classic Modern”
Tại Việt Nam hiện đang rất chuộng dòng Tân cổ điển hiện đại. Đây là sự kết hợp giữa các hình khối cổ điển với vật liệu tân tiến:
- Đá tự nhiên: Marble, Granite với vân đá sắc nét được dùng cho vách tivi, bàn trà hoặc sàn sảnh.
- Kim loại mạ: Inox mạ vàng PVD hoặc đồng thau xuất hiện ở các nẹp trang trí, chân bàn ghế và đèn chùm.
- Vải vóc: Nhung, lụa và da thật là những vật liệu không thể thiếu để tạo nên sự mềm mại, đối lập với các đường nét cứng cáp của phào chỉ.
3. Tỷ lệ vàng và sự đối xứng (Symmetry & Balance)
Đây là “linh hồn” của kiến trúc Tân cổ điển. Thay vì sự tự do của phong cách Hiện đại, Tân cổ điển Việt Nam ưu tiên sự đối xứng tuyệt đối qua các trục. Tính đối xứng tạo nên vẻ vững vàng, chắc chắn và bề thế cho công trình. Trong kiến trúc: Các khối nhà, hệ cột và cửa sổ thường được sắp xếp đối xứng. Đặc trưng này được thể hiện rõ nét ở các công trình Pháp cổ ở Việt Nam như: Ủy ban nhân dân thành phố, Nhà hát thành phố hay Bảo tàng Mỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh.
Trong nội thất: Cách sắp đặt sofa, tranh treo tường hay các cặp đèn ngủ luôn tuân theo quy tắc cân bằng. Chính sự đối xứng này tạo ra cảm giác vững chãi, uy nghiêm và sang trọng ngay khi bước chân vào không gian.
.
4. Màu sắc tân cổ điển
Khác với sự rực rỡ của phong cách Cổ điển, Tân cổ điển tại Việt Nam hiện nay ưa chuộng bảng màu trung tính:
- Màu chủ đạo: Trắng kem, beige, xám sáng hoặc màu cát. Những tông màu này giúp không gian trông rộng rãi hơn và làm nền hoàn hảo cho đồ nội thất.
- Màu điểm xuyết: Vàng đồng, đen kim loại hoặc xanh navy, xanh rêu đậm. Sự kết hợp này mang lại cảm giác quyền quý nhưng vẫn rất thanh lịch, không bị lỗi mốt theo thời gian.
5. Đồ nội thất
Dù là thiết kế biệt thự cao cấp hay các dự án nhà phố, Màu sắc của đồ nội thất tân cổ điển vẫn tuân theo tổng thể màu trung tính đặc trưng của phong cách tân cổ điển. Trong đó những chiếc bàn màu kem hoặc màu be được ưa chuộng hàng đầu trong những thiết kế phòng khách tân cổ điển. Ngoài ra, trong thời kỳ vua Louis 16, nội thất tân cổ điển có những đặc điểm rất đặc trưng mà vẫn còn được yêu thích đến bây giờ.
Đó chính là những đường cong mềm mại, tinh tế bao quanh các sản phẩm nội thất. Và có những yếu tố chạm trổ làm điểm nhấn, trang trí cho những sản phẩm nội thất. Đặc biệt là thiết kế phần chân cho bàn, ghế sofa dạng trụ thẳng, có đường sọc lấy cảm hứng từ những cột trụ của phong cách Hy Lạp cổ.
Đồ nội thất thường sử dụng gỗ tự nhiên, kết hợp với vật liệu mềm mại khác như nhung, vải lanh hoặc da. Sự kết hợp này tạo cảm giác sang trọng, mềm mại và tinh tế hơn cho không gian nội thất.
6. Đồ trang trí
Đèn chùm là đồ trang trí đặc trưng thường thấy trong phong cách tân cổ điển là phong cách Adam, được cấu tạo từ đường chân đèn cong mềm mại phổ biến. Được đính thêm chuỗi pha lê long lanh, sắc nhọn tạo cảm giác huyền bí và bắt mắt.
Vị trí đặt đèn chùm thường được đặt ở phòng khách, sảnh khách sạn … Tuy nhiên, đèn chùm không nên đặt trong phòng ngủ tân cổ điển,vì sẽ dễ tạo cảm giác bí bách và bất an cho gia chủ. Bên cạnh đèn chùm, trong phong cách tân cổ điển còn có sự xuất hiện của nhiều loại đèn khác như đèn treo tường, đèn chân nến để bàn ăn, tọa ra sự thanh lịch và ấm cúng cho không gian tổng thể gia đình.
7. Họa tiết
Họa tiết trong mẫu nhà tân cổ điển đã được giản lược đi rất nhiều so với phong cách cổ điển trước đó. Không có những họa tiết với những đường nét cầu kỳ, bắt mắt, họa tiết tân cổ điển là những hình học đơn giản (ngang, dọc, chéo). Mang màu sắc trung tính nhằm đảm bảo tổng thể hài hòa cho căn nhà.
Các lưu ý khi thiết kế nội thất tân cổ điển
Để Tân cổ điển không trở thành một mớ hỗn độn, cần nắm vững các nguyên tắc dưới đây là điều bắt buộc. Đây không chỉ là kỹ thuật, mà là tư duy thẩm mỹ.
1. Đừng “tham” phào chỉ – Hãy thượng tôn tỷ lệ vàng
Sai lầm lớn nhất là tư duy: “Càng nhiều phào chỉ càng sang”. Thực tế hoàn toàn ngược lại. Phào chỉ sinh ra để tạo ra các mảng miếng và nhịp điệu. Nếu diện tích phòng nhỏ, hãy sử dụng phào bản mảnh và đơn giản. Hãy bám sát “tỷ lệ vàng” (Golden Ratio) để phân chia ô mảng trên tường. Một bức tường được chia tỷ lệ chuẩn dù không có hoa văn vẫn đẹp hơn một bức tường đắp đầy phù điêu nhưng sai kích thước.
2. Chọn “Linh hồn” cho nội thất (Furniture)
Đồ nội thất là thứ trực tiếp định hình tính cách không gian (Louis XVI, Directoire hay Empire như đã nói ở trên). Đừng trộn lẫn một bộ sofa chân cong uốn lượn kiểu Rococo vào một không gian đang đi theo lối Louis XVI thẳng hàng, kỷ luật. Hãy chọn đồ nội thất có chân thanh mảnh, đường nét dứt khoát nếu bạn muốn không gian trẻ trung. Nếu chọn phong cách Empire quyền lực, hãy đảm bảo các món đồ có kích thước đủ lớn để không bị lọt thỏm trong không gian.
3. Ánh sáng: Đừng chỉ có đèn chùm
Nhiều người lầm tưởng chỉ cần một chiếc đèn chùm pha lê khổng lồ là xong phần ánh sáng Tân cổ điển. Tân cổ điển cần ánh sáng đa tầng. Ngoài đèn chùm (Centerpiece), bạn cần đèn tường (Sconces) đối xứng, đèn âm trần để nhấn vào các bức tranh, và đèn bàn để tạo góc khuất ấm cúng. Tuyệt đối tránh ánh sáng trắng lạnh. Ánh sáng trung tính (4000K) hoặc ấm (3000K) mới lột tả được hết vẻ đẹp của vật liệu đá, gỗ và kim loại mạ.
4. Phẳng hóa các thiết bị điện tử hiện đại
Làm sao để một chiếc TV 75 inch, điều hòa âm trần hay loa thông minh không “phá đám” không gian cổ điển? Hãy “giấu” chúng một cách tinh tế. TV có thể đặt trong một khung tranh hoặc vách đá âm tường. Cửa gió điều hòa nên được sơn trùng màu trần hoặc chọn loại nan dài (linear slot diffusers) để hòa nhập vào đường line của phào chỉ.
5. Tiết chế vật liệu bóng bẩy
Sự sang trọng của Tân cổ điển nằm ở sự tĩnh lặng chứ không phải sự lòe loẹt. Đừng lạm dụng mạ vàng (gold leaf) hay inox gương khắp mọi nơi. Nếu đã có vách đá marble bóng, hãy chọn thảm nỉ hoặc rèm vải thô để cân bằng lại thị giác. Sự đối lập giữa bề mặt bóng và nhám chính là thứ tạo nên chiều sâu cho căn phòng.
6. Màu sắc: Quy tắc 60 – 30 – 10
Đừng bao giờ sử dụng quá nhiều màu sắc mạnh trong không gian Tân cổ điển.
- 60% màu chủ đạo: (Thường là màu trung tính trên tường, trần).
- 30% màu bổ trợ: (Màu của đồ nội thất lớn như sofa, giường).
- 10% màu điểm nhấn: (Màu của gối, đồ trang trí, tranh ảnh).
Sự phối hợp này giúp không gian có sự liên kết, tránh cảm giác “vụn” và rối mắt.
Một số công trình thực tế phong cách nội thất tân cổ điển
Biệt thự 3 căn đập thông tại Vinhomes Ocean Park phong cách Tân cổ điển
Dự án cải tạo biệt thự 3 căn đập thông tại Vinhomes Ocean Park phong cách Tân cổ điển mà XHOME thực hiện trọn gói.
- Tính đối xứng: Khối nhà được chia thành ba phần rõ rệt với trục giữa làm tâm. Sự cân bằng giữa cánh trái và cánh phải tạo ra cảm giác vững chãi, uy nghi.
- Thức cột (Classical Orders): Hệ cột đôi tại sảnh chính với đầu cột được trang trí hoa văn Corinth cách điệu, đỡ lấy phần mái hiên, tạo nên một lối vào đầy tính nghi lễ. Nhịp điệu cửa sổ: Các hệ cửa vòm (arch) lặp lại đều đặn ở tầng 2, kết hợp với các cửa sổ vuông ở các tầng khác tạo nên một “giai điệu” kiến trúc vừa cổ kính vừa thoáng đãng.
- Chi tiết mái và phù điêu: Các ô cửa sổ mái (dormer) với hình khối tam giác (pediment) nhắc lại kiến trúc đền đài Hy Lạp, giúp công trình có điểm kết thúc đẹp mắt trên nền trời.
Nội thất biệt thự Tân cổ điển dự án Manh Truong Villa
- Đường nét thẳng và hình học: Trần nhà được giật cấp với các đường chỉ kẻ thẳng, vuông vức, không sa đà vào các đường cong uốn lượn. Điều này tạo ra sự gọn gàng và hiện đại.
- Chi tiết rãnh dọc (Fluting): Bạn có thể thấy các chi tiết kẻ rãnh dọc xuất hiện trên hệ tủ và các chi tiết trang trí tường, nhắc lại tinh thần của những cột trụ cổ điển nhưng ở một phiên bản thanh mảnh hơn.
- Bảng màu trung tính: Sự kết hợp giữa trắng kem, xám nhạt và các mảng trần màu vàng nhạt tạo nên sự sang trọng “không cần gồng”, đúng như tinh thần của Louis XVI mà chúng ta đã phân tích.
- Ánh sáng: Chiếc đèn chùm có thiết kế khung kim loại mảnh, nhiều bóng đứng, là sự cách tân từ những mẫu đèn nến cổ điển, giúp không gian vừa có điểm nhấn vừa giữ được độ thoáng.
Dự án Thu Thiem Villa phong cách Tân cổ điển
- Tỷ lệ thông tầng (Double Height): Việc kéo dài các đường phào chỉ và hệ rèm từ sàn lên sát trần tạo ra một cảm giác quyền lực và choáng ngợp về chiều cao.
- Vật liệu cao cấp: Điểm nhấn trung tâm là bức vách đá Marble khổ lớn với vân đá tự nhiên mạnh mẽ, đặt ngay trên lò sưởi – biểu tượng không thể thiếu của nội thất cổ điển phương Tây.
- Sự kết hợp giữa phào chỉ và hiện đại: Các mảng tường được chia ô phào chỉ rất mảnh, bên cạnh là những mảng đá ốp đen bóng bẩy. Đây là cách “Neo-Classic Modern” hóa không gian, giúp căn phòng không bị cũ kỹ.
- Ánh sáng nghệ thuật: Chiếc đèn thả thông tầng như một thác nước đổ xuống, vừa là điểm nhấn thị giác, vừa tạo ra sự tương phản mềm mại với những đường line thẳng tắp của kiến trúc xung quanh.
Kết luận
Bài viết trên đây đã tổng hợp những kiến thức liên quan đến phong cách tân cổ điển. Hy vọng thông qua những thông tin mà XHOME đã chia sẻ sẽ giúp bạn đọc hiểu hơn về phong cách này. Đồng thời có thể lên ý tưởng thiết kế kiến trúc nội thất tân cổ điển cho mình.
